Hürmüz açık ama herkese değil.. İran kime izin veriyor?

İran, dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda fiilen bir kontrol mekanizması kurdu. Tahran yönetimi, boğazın “tamamen kapalı olmadığını” savunsa da, yalnızca “düşman olarak görmediği” ülkelere ait gemilerin geçişine izin veriyor. 

Bu kapsamda özellikle Çin, Hindistan, Rusya ve bazı bölge ülkelerine ait gemilerin kontrollü şekilde geçiş yaptığı, buna karşılık ABD ve müttefikleriyle bağlantılı gemilerin hedef alınma riskiyle karşı karşıya kaldığı ifade ediliyor. 

 “Tahran gişesi”: Geçiş için milyon dolarlık bedel

Sahadaki en dikkat çekici gelişme ise İran’ın fiilen bir “geçiş ücreti” sistemi uygulamaya başlaması. Bazı tankerlerin güvenli geçiş için 2 milyon dolara varan ödemeler yaptığı iddia ediliyor. 

Uluslararası raporlar, İran Devrim Muhafızları’nın kontrol ettiği kuzey hattında özel bir “güvenli koridor” oluşturulduğunu ve gemilerin bu hattan ancak izinle geçirildiğini ortaya koyuyor. 

Kim geçiyor, kim engelleniyor?

İran’ın uyguladığı sistemde gemiler üç ana kritere göre değerlendiriliyor:

Siyasi bağlantı: ABD, İsrail ve müttefikleriyle bağlantılı gemilere izin verilmiyor

Ekonomik ilişki: İran’la enerji ticareti yapan ülkelere öncelik tanınıyor

Koordinasyon ve izin: Tahran ile önceden temas kuran ve onay alan gemiler geçebiliyor

Bazı gemilerin “izinli” olduklarını göstermek için özel sinyaller ya da kodlar kullandığı da bildiriliyor.

Trump’tan çağrı geldi, destek bulmadı

Öte yandan Donald Trump, geçtiğimiz haftalarda Hürmüz Boğazı’nın İran’ın kontrolünden çıkarılması için Batılı ülkelere açık çağrıda bulundu. Ancak bu öneri, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere uluslararası aktörlerden ciddi bir karşılık görmedi.

Uzmanlara göre bu durum, Batı’nın doğrudan askeri bir müdahaleden kaçınmak istediğini ve bölgedeki gerilimin daha da büyümesinden endişe ettiğini ortaya koyuyor.

Küresel enerji hattı felç noktasında

Normal şartlarda dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz hattında trafik sert şekilde daraldı. Çok sayıda tanker bölge dışında beklemeye geçerken, boğazdan geçen gemi sayısında ciddi düşüş yaşandı.

Enerji akışındaki bu aksama, küresel petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açarken, piyasalar üzerindeki belirsizlik giderek büyüyor.