“Soykırım” denmesi 10 yıl sürdü: Arakan’daki Müslüman kıyımı tanındı!

Uluslararası “Adalet” Divanı, Myanmar devletinin Arakanlı Müslüman Rohingyalara karşı doğrudan soykırım işlediğine hükmetti; 9’a karşı 6 oyla alınan tarihi karar, UAD’nin bir devleti doğrudan soykırım suçundan sorumlu tuttuğu ilk karar olarak kayıtlara geçti
Gambiya’nın 2019 yılında başlattığı hukuk mücadelesiyle sonuçlanan kararın, İsrail’in Gazze’deki soykırım iddiaları nedeniyle yargılandığı dava açısından da önemli bir hukuki referans oluşturması bekleniyor.
Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın Arakan eyaletinde yaşayan Müslüman Rohingya halkına yönelik yıllardır devam eden sistematik zulüm ve katliamlar hakkında tarihi bir karara imza attı. Mahkeme, Myanmar devletinin Rohingyalara karşı doğrudan soykırım işlediğine hükmederek uluslararası hukuk tarihinde önemli bir dönüm noktası oluşturdu.
Mahkemenin 15 yargıçtan oluşan heyeti, kararı 9’a karşı 6 oyla kabul etti. Böylece Myanmar’ın yalnızca soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiği değil, doğrudan soykırım suçundan sorumlu olduğu tespit edildi.
KÖYLER YAKILDI, BİNLERCE MÜSLÜMAN KATLEDİLDİ
İşgalci Budist Myanmar ordusunun 25 Ağustos 2017’de Arakan eyaletinde başlattığı askerî operasyonlar, kısa sürede Müslüman Rohingya halkına yönelik geniş çaplı bir katliama dönüştü. Birleşmiş Milletler soruşturmalarında ordunun sivillere yönelik toplu infazlar gerçekleştirdiği, kadın ve kız çocuklarına sistematik cinsel şiddet uyguladığı, çocukları öldürdüğü ve yüzlerce Müslüman köyünü ateşe verdiği belgelendi.
Askerî operasyonlar sırasında 700 binden fazla Rohingya, can güvenliğini sağlamak amacıyla komşu Bangladeş’e sığınmak zorunda kaldı. Evlerini, topraklarını ve geçim kaynaklarını geride bırakan yüz binlerce Müslüman, bugün de dünyanın en büyük mülteci krizlerinden birinin mağduru olmaya devam ediyor.
Mahkeme, toplu öldürmelerin yanı sıra cinsel şiddet, çocuklara yönelik saldırılar, köylerin sistematik biçimde yok edilmesi ve Rohingyaları hedef alan düşmanlaştırıcı söylemleri birlikte değerlendirdi. Soykırım suçunun en önemli unsurlarından biri olan özel kastın da oluştuğu sonucuna vardı.
MÜSLÜMAN BİR AFRİKA ÜLKESİ HUKUK MÜCADELESİNİ BAŞLATTI
Myanmar’ın yargılanmasına giden sürecin arkasında, Arakan’a coğrafi olarak binlerce kilometre uzaklıktaki Gambiya bulunuyor. Gambiya, 11 Kasım 2019’da İslam İşbirliği Teşkilatı’nın desteğiyle Myanmar aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’nda dava açtı.
Gambiya, Myanmar’ın 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini savunarak Rohingya Müslümanlarına yönelik saldırıların uluslararası hukuk önünde hesap vermesini istedi.
Mahkeme, 23 Ocak 2020’de Myanmar hakkında geçici tedbir kararı vererek ülkenin Rohingyaları soykırım eylemlerinden korumasını, ordunun ve diğer unsurların bu tür eylemlerde bulunmasını önlemesini ve delilleri muhafaza etmesini istedi.
2022 yılında Myanmar’ın davanın görülmesine yönelik itirazlarını reddeden mahkeme, yargılamanın önünü açtı. Süreç içerisinde Kanada, Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda ve Danimarka’nın da aralarında bulunduğu 11 devlet davaya müdahil oldu.
Yaklaşık yedi yıllık hukuk mücadelesinin ardından açıklanan nihai kararla Myanmar’ın doğrudan soykırım sorumluluğu tescillenmiş oldu.
SREBRENİTSA’DAN SONRA BİR İLK: BU KEZ DEVLET DOĞRUDAN SOYKIRIMDAN SORUMLU
Kararın uluslararası hukuk açısından en dikkat çekici yönü, UAD’nin devlet sorumluluğu konusunda ulaştığı sonuç oldu.
Mahkeme, 2007 yılında Bosna Hersek’in Sırbistan’a karşı açtığı davada Srebrenitsa’daki katliamı soykırım olarak tanımış, ancak Sırbistan’ın doğrudan soykırım işlediğine hükmetmemişti. Sırbistan’ın soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine karar verilmişti.
Myanmar hakkında verilen yeni kararda ise doğrudan devletin soykırım suçunu işlediği sonucuna ulaşıldı. Böylece devletlerin soykırım suçundan doğrudan sorumluluğu bakımından UAD tarihinde ilk kez bu nitelikte bir hüküm verilmiş oldu.
GAZZE DAVASI İÇİN DE ÖNEMLİ BİR HUKUKİ REFERANS
Myanmar hakkındaki kararın bir diğer önemli boyutu ise soykırımcı İsrail’in Gazze’deki soykırımı nedeniyle yargılandığı dava.
Güney Afrika, 29 Aralık 2023’te İsrail aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’na başvurarak Gazze’deki askerî operasyonların Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini belirtti. Mahkeme Ocak 2024’te katil İsrail hakkında geçici tedbir kararı vermiş, ilerleyen süreçte insani yardımların ulaştırılması ve sivillerin korunmasına ilişkin sözde ek tedbirler almıştı.
Myanmar kararında soykırım kastının belirlenmesi, askerî operasyonların güvenlik gerekçeleriyle savunulması ve sivillere yönelik sistematik eylemlerin birlikte değerlendirilmesi, Gazze davası açısından da dikkatle incelenecek hukuki unsurlar arasında yer alıyor.
Tarihi mahkûmiyetin ardından Myanmar’ın uluslararası hukuktan doğan yükümlülükleri de gündeme geldi. Ülkenin sorumluların soruşturulması ve cezalandırılması, mağdurların haklarının korunması ve yerinden edilen Rohingyaların güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde geri dönüşlerinin sağlanması yönünde adımlar atması gerekiyor.
Ancak kararın uygulanması önünde ciddi engeller bulunuyor. Uluslararası Adalet Divanı’nın kendi askerî veya kolluk gücü bulunmadığından, Myanmar’ın hükme uymaması durumunda konu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne taşınabilecek.
Arakanlı Müslümanlar için yıllardır süren adalet mücadelesinde tarihi bir aşamaya geçilmiş olsa da yüz binlerce mültecinin evlerine dönüşü ve sorumluların cezalandırılması henüz çözülmesi gereken meseleler olarak duruyor.
Yıllardır evlerinden sürülen, köyleri yakılan ve yakınlarını katliamlarda kaybeden Rohingya Müslümanları açısından karar, uluslararası hukukun önünde verilen tarihi bir hesaplaşma niteliği taşıyor.
Kaynak: Mira Haber




Yorum yaz