Kudüs’ün fethini hazırlayan hükümdar: Nûreddin Mahmud Zengî

Haçlıların elindeki Kudüs’ün yeniden fethini hazırlayan isimlerin başında, Selahaddin Eyyûbî’nin hocası ve efendisi Nûreddin Mahmud Zengî gelir. Kudüs’ü göremeden vefat eden bu büyük hükümdar, hem adaleti hem ilme verdiği değerle İslam tarihinin en örnek devlet adamlarından biri olarak anılır.

Hayatı

Nûreddin, 1118’de doğdu. Babası İmâdüddin Zengî’nin 1146’da öldürülmesinin ardından Halep’te yönetimi devraldı. İlk hedefi, Haçlılara karşı dağınık hâldeki Suriye’yi tek çatı altında toplamaktı. 1154’te Dımaşk’ı topraklarına kattı ve Suriye’deki Müslüman güçleri birleştirdi.

Ardından komutanı Şîrkûh ve onun yeğeni Selahaddin’i Mısır’a gönderdi. Bu seferler sonucunda 1171’de Mısır’daki Fâtımî hâkimiyeti sona erdi ve Mısır da Ehl-i sünnet dünyasına bağlandı. Böylece Kudüs’ü kuşatan Haçlılar, kuzeyden ve güneyden birleşmiş bir İslam cephesiyle karşı karşıya kaldı.

Adaleti ve ilmi

Nûreddin, şikâyetlerin bizzat dinlendiği “Dârü’l-adl” adlı bir divan kurdu. Dımaşk’ta yaptırdığı Dârülhadîs, İslam dünyasında yalnızca hadis öğretimine ayrılmış ilk müesseselerden biri kabul edilir. Medreseler, hastaneler ve kervansaraylar inşa ettirdi.

Kudüs’ü fethetmeye o kadar emindi ki, Mescid-i Aksâ’ya konulmak üzere Halep’te bir minber yaptırdı. Nûreddin 1174’te vefat etti; minberi Mescid-i Aksâ’ya, 1187’de Kudüs’ü fetheden Selahaddin yerleştirdi. Bu minber 1969’da Mescid-i Aksâ’da çıkarılan kundaklamada yandı.

Bugüne bakış: Gelinen nokta ve çıkarılacak ders

Nûreddin, Kudüs’ün yolunun önce Müslümanların birliğinden geçtiğini biliyordu. Hayatının büyük kısmını Haçlılarla değil, dağınık Müslüman emirlikleri bir araya getirmekle geçirdi. Bugün Mescid-i Aksâ yeniden işgal altında, İslam ülkeleri ise Nûreddin öncesi Suriye’nin emirlikleri gibi birbirinden kopuk ve çoğu zaman birbirine rakip.

Onun hayatı bize şunu söyler: Kudüs için minber hazırlamak, yani zaferi önceden hazırlamak ve ona inanmak gerekir; ama o minberi Aksâ’ya ancak birlik, adalet ve ilimle yetişmiş bir nesil taşıyabilir. Selahaddin’ler, Nûreddin’lerin kurduğu medreselerde yetişir.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Nûreddin Mahmud Zengî” maddesi; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil fi’t-Târîh; Ebû Şâme, Kitâbü’r-Ravzateyn. Görsel: Nûreddin minberinin 1969 yangınından kalan parçaları (Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0).