Tarihte 157 yıl önce bugün: Süveyş Kanalı açıldı

17 Kasım 1869’da Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayan Süveyş Kanalı, görkemli bir törenle açıldı. Dünyanın en stratejik su yollarından biri Müslüman toprağında, Müslüman emeğiyle kazılmıştı; ancak çok geçmeden kanal da, onu kazan ülke de yabancıların kontrolüne girecekti.
Kanalın inşası
Mısır hıdivi Said Paşa, 1854’te Fransız Ferdinand de Lesseps’e kanal inşası için imtiyaz verdi. 1859’da başlayan kazı çalışmalarında on binlerce Mısırlı köylü angarya usulüyle, zor şartlarda çalıştırıldı; binlercesi salgın hastalıklar ve ağır iş yüzünden hayatını kaybetti. Kanal, Hıdiv İsmail Paşa döneminde, Avrupa’dan davet edilen hükümdarların da katıldığı gösterişli törenlerle açıldı.
Kanaldan işgale
Açılış törenleri ve büyük harcamalar Mısır’ı ağır borçların altına soktu. 1875’te Mısır’ın kanal hisseleri borç nedeniyle İngiltere’ye satıldı. Borçları gerekçe gösteren Avrupa devletleri Mısır maliyesine el koydu; 1882’de ise İngiltere Mısır’ı işgal etti. Kanal, ancak 1956’da millileştirildi ve bu adım İngiltere, Fransa ve İsrail’in Mısır’a saldırısına yol açtı.
Bugüne bakış: Gelinen nokta ve çıkarılacak ders
Süveyş’in hikâyesi, borçla gelen esaretin hikâyesidir: Önce imtiyaz, sonra borç, sonra hisselerin satışı ve nihayet işgal. Bugün de İslam dünyasının pek çok ülkesi, faizli dış borçların ve uluslararası finans kuruluşlarının şartları altında kendi kararlarını veremiyor. Dünyanın en stratejik geçitleri ve enerji kaynakları Müslüman topraklarında olduğu hâlde, bunların kontrolü çoğu zaman başkalarının elinde.
Yüce Allah, faizin Allah’a ve Resûlü’ne karşı açılmış bir savaş olduğunu bildirir (Bakara, 2/279). Süveyş’in dersi şudur: Kaynaklarını israf eden ve borçla ayakta duran bir ümmet, en değerli topraklarının bile sahibi olamaz. Bağımsızlık, ekonomik bağımsızlıkla başlar.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Süveyş Kanalı” ve “İsmâil Paşa, Hıdiv” maddeleri. Görsel: Süveyş Kanalı’nın açılışı, 17 Kasım 1869, dönemin gravürü (Wikimedia Commons, kamu malı).




Yorum yaz