Tarihte 109 yıl önce bugün: Filistin’i vaat eden Balfour Deklarasyonu

2 Kasım 1917’de İngiltere, kendisine ait olmayan Filistin topraklarında siyonistlere “millî yurt” sözü verdi. Kısa bir mektuptan ibaret olan Balfour Deklarasyonu, bölgenin bir asırlık kanlı tarihinin başlangıç noktası oldu.

Mektup

İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur James Balfour, İngiliz siyonist lideri Lord Walter Rothschild’e gönderdiği mektupta, İngiliz hükümetinin Filistin’de Yahudi halkı için bir “millî yurt” kurulmasını olumlu karşıladığını bildirdi. O tarihte Filistin hâlâ Osmanlı toprağıydı ve nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman ve Hristiyan Araplardan oluşuyordu.

Savaşın ortasında verilen üç vaat

Mektup, I. Dünya Savaşı’nın en çetin günlerinde yazıldı. İngiltere aynı yıllarda Araplara bağımsızlık (Hüseyin-McMahon yazışmaları), Fransa’ya ise bölgenin paylaşımı (Sykes-Picot, 1916) sözü vermişti. Böylece aynı topraklar için üç ayrı tarafa üç çelişkili vaat yapılmış oldu.

Mektuptan mandaya

Deklarasyondan yaklaşık beş hafta sonra, 9 Aralık 1917’de Kudüs İngiliz kuvvetlerinin eline geçti. 1922’de Milletler Cemiyeti, Filistin’i İngiliz mandasına verirken Balfour Deklarasyonu’nu manda metnine dahil etti. Böylece bir hükümet mektubu uluslararası bir yükümlülüğe dönüştü ve Yahudi göçünün önü açıldı.

Bugüne bakış: Gelinen nokta ve çıkarılacak ders

Balfour’un mektubunda yer alan “mevcut gayriyahudi toplulukların haklarına zarar verilmeyecek” kaydı kâğıt üzerinde kaldı. 1948’deki Nekbe’den bugünkü Gazze katliamına kadar yaşanan her şey, bu mektupla başlayan sürecin halkalarıdır. Bir asır önce Filistin’i başkasına vaat eden güçler, bugün de işgalin en büyük destekçileri olmaya devam ediyor.

Mescid-i Aksâ, Yüce Allah’ın “çevresini bereketli kıldığı” mescittir (İsrâ, 17/1) ve ümmetin ilk kıblesidir. Balfour’un asıl dersi, mukaddeslerimizin kaderinin başkalarının masasında yazılmasına izin verildiğinde neler olabileceğidir. Aksâ’nın özgürlüğü, ümmetin kendi meselesine sahip çıkmasıyla gelecektir; hiçbir “deklarasyonun” lütfuyla değil.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Filistin” ve “Balfour Deklarasyonu” maddeleri; Milletler Cemiyeti Filistin Manda Metni (1922). Görsel: Balfour Deklarasyonu’nun orijinal metni (Wikimedia Commons, kamu malı).