Tarihte 108 yıl önce bugün: Mondros Mütarekesi imzalandı

30 Ekim 1918’de, Limni Adası’ndaki Mondros Limanı’nda demirli İngiliz zırhlısı Agamemnon’da imzalanan mütareke ile Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’ndan çekildi. Ateşkes metninin maddeleri, Osmanlı topraklarının işgaline ve bugünkü Ortadoğu haritasının çizilmesine kapı açtı.

Mütarekenin şartları

Osmanlı heyetine Bahriye Nazırı Rauf Bey (Orbay), İtilaf devletleri adına İngiliz Amiral Calthorpe başkanlık etti. Mütarekeye göre Boğazlar açılacak, Osmanlı ordusu terhis edilecek, donanma teslim edilecek ve demiryolları İtilaf denetimine geçecekti. En ağır hüküm ise 7. maddeydi: İtilaf devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti.

Mütarekeden işgale

Bu madde kısa sürede geniş bir işgal hareketine dönüştü. İstanbul İtilaf donanmasının kontrolüne girdi, Musul İngilizler tarafından işgal edildi, Anadolu’nun güneyi ve batısı farklı devletlerce paylaşıldı. Osmanlı’nın Arap vilayetleri ise savaş sırasında yapılan gizli Sykes-Picot anlaşmasına göre İngiltere ve Fransa arasında bölüşüldü.

Bugüne bakış: Gelinen nokta ve çıkarılacak ders

Mondros’tan sonra Ortadoğu’nun sınırları, bölge halklarının değil, Londra ve Paris’in masalarında çizildi. Cetvelle çizilen bu sınırlar bugün hâlâ ümmeti bölüyor; Irak’tan Suriye’ye, Filistin’den Lübnan’a kadar bölgenin kanayan yaraları büyük ölçüde o masalarda açıldı. Tek bir devlet çatısı altında yaşayan Müslümanlar, birbirine vize uygulayan, sınırlarında tel örgüler çeken ülkelere bölündü.

Resûlullah ﷺ, “Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet etmede ve birbirlerine şefkat göstermede tek bir beden gibidir” buyurmuştur (Buhârî, Edeb, 27; Müslim, Birr, 66). Mondros’un dersi şudur: Ümmetin bedenini parçalayan sınırlar başkalarınca çizildi; o bedeni yeniden bir araya getirmek ise ancak Müslümanların kendi iradesiyle mümkün olacaktır.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mondros Mütarekesi” maddesi; Türk Tarih Kurumu, Mondros Mütarekesi ve tatbikatı çalışmaları. Görsel: Mondros Limanı, Herbert Hillier çizimi, 1915 (Wikimedia Commons, kamu malı).