Kimse aç kalmasın diye: Osmanlı’da imaret

Osmanlı şehirlerinde camilerin yanında yükselen bir yapı daha vardı: İmaret. Vakıf geliriyle işleyen bu aşevlerinde fakirlere, öğrencilere, yolculara ve dervişlere her gün sıcak yemek dağıtılırdı. İmaret, İslam medeniyetinin “kimse aç kalmasın” ilkesinin taşa dönüşmüş hâliydi.

İmaret nedir?

İmaret kelimesi aslen “imar etmek, bayındır kılmak” anlamına gelir. Osmanlı’da ise daha çok, bir külliyenin parçası olarak kurulan ve ücretsiz yemek dağıtan aşevlerini ifade eder. İmaretler, Orhan Gazi döneminden itibaren Osmanlı şehirlerinin vazgeçilmez kurumları arasına girdi.

İmaretlerin işleyişi

Her imaretin vakfiyesinde, kimlere, hangi öğünde, ne kadar yemek verileceği tek tek belirlenirdi. Medrese öğrencileri, külliye görevlileri, misafirler ve şehrin fakirleri belirli bir sıraya göre yemek alırdı. Fâtih ve Süleymaniye gibi büyük külliyelerin imaretlerinde her gün yüzlerce, hatta binlerce kişiye yemek çıkarıldığı bilinmektedir. Ramazan ve kandil gecelerinde ise menüye pilav, zerde gibi özel yemekler eklenirdi.

Bugüne bakış: Gelinen nokta ve çıkarılacak ders

Bir zamanlar İslam şehirlerinde aç kalan birinin kapısını çalabileceği bir imaret vardı. Bugün ise Gazze’de insanlar açlıktan hayatını kaybediyor, Sudan’da, Yemen’de, Afrika’nın pek çok bölgesinde milyonlarca Müslüman yetersiz beslenmeyle boğuşuyor. Aynı ümmetin zengin ülkelerinde ise israf, tarihin hiçbir döneminde görülmemiş boyutlara ulaşmış durumda.

Yüce Allah, iyi kullarını şöyle tarif eder: “Onlar, yemeğe olan sevgilerine rağmen yoksula, yetime ve esire yedirirler” (İnsân, 76/8). Resûlullah ﷺ de “Komşusu aç iken tok olarak geceleyen kimse bana iman etmemiştir” buyurmuştur (Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr; Hâkim, el-Müstedrek). İmaretin dersi açıktır: Ümmet, açını doyurmayı devlete ya da yabancı kuruluşlara bırakmamalı; her Müslüman, kendi çevresinde bir imaret olmalıdır.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İmaret” maddesi; Amy Singer, Osmanlı’da imaretler üzerine çalışmalar. Görsel: İstanbul’da Ayasofya İmareti girişi (Wikimedia Commons, R Prazeres, CC BY-SA 4.0).