Tarihte 103 yıl önce bugün: İstanbul işgalden kurtuldu

6 Ekim 1923’te Türk ordusu, yaklaşık beş yıl süren işgalin ardından İstanbul’a girdi. Şükrü Naili Paşa komutasındaki birliklerin şehre girişi, halkın büyük coşkusuyla karşılandı ve bu tarih o günden beri “İstanbul’un Kurtuluş Günü” olarak anılıyor.

İşgal nasıl başladı?

I. Dünya Savaşı’nın sonunda imzalanan Mondros Mütarekesi’nin (30 Ekim 1918) ardından, 13 Kasım 1918’de İtilaf devletlerinin donanması İstanbul boğazına girdi. Şehir fiilen İngiliz, Fransız ve İtalyan kuvvetlerinin denetimine geçti.

16 Mart 1920’de işgal resmî bir hal aldı. Askerî ve resmî binalar basıldı, Meclis-i Mebusan dağıtıldı, pek çok mebus ve aydın tutuklanarak Malta’ya sürgün edildi. Bu baskı, Ankara’da yeni bir meclisin toplanmasını hızlandırdı.

Mudanya’dan Lozan’a

Anadolu’daki zaferin ardından 11 Ekim 1922’de imzalanan Mudanya Mütarekesi, İstanbul ve Boğazlar’ın tahliyesinin yolunu açtı. Kesin çözüm, 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması oldu. Antlaşmanın onaylanmasıyla birlikte işgal kuvvetleri şehri boşaltmaya başladı.

Şehre giriş

İşgal birliklerinin ayrılmasının ardından 6 Ekim 1923’te Türk birlikleri İstanbul’a girdi. Dönemin gazete ve mecmuaları, sokaklara dökülen halkı, bayraklarla donatılan caddeleri ve askerlerin karşılanışını geniş biçimde yansıttı.

Bugüne bakış: Gelinen nokta ve çıkarılacak ders

Bir asır önce hilafet merkezi İstanbul, yabancı askerlerin postalları altındaydı; mecliste söz söyleyenler sürgüne gönderiliyor, şehrin kaderi işgalcilerin masasında yazılıyordu. Bugün aynı manzara, İslam’ın ilk kıblesi Kudüs’te, Gazze’de, Doğu Türkistan’da ve daha nice Müslüman beldesinde yaşanıyor. Değişen yalnızca işgalcinin adı ve yöntemi.

İstanbul’un kurtuluşu, işgalin kader olmadığını gösterir. Ama kurtuluş, bir milletin kendi iç dağınıklığını aşıp tek bir hedefte birleşmesiyle geldi. Yüce Allah şöyle buyurur: “Bir kavim kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez.” (Ra’d, 13/11) Bugün ümmetin önündeki soru da budur: İşgal altındaki beldelerimiz için ağlamakla mı yetineceğiz, yoksa kendi hâlimizi, birliğimizi ve gücümüzü yeniden inşa etmeye mi başlayacağız?

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İstanbul” maddesi (Cumhuriyet dönemi bölümü); Türk Tarih Kurumu yayınları, Millî Mücadele kronolojileri. Görsel: Resimli Gazete, 13 Ekim 1923 (Wikimedia Commons, kamu malı).