‘Osmanlı işgali’ tarihe karıştı: Suriye müfredatında Esed izleri siliniyor

Ahmed eş-Şara yönetimindeki Suriye’de yeni eğitim müfredatı, Osmanlı tarihine ilişkin anlatımı ciddi oranda değiştirdi

Suriye’de Ahmed eş-Şara yönetiminin hazırladığı 2025-2026 eğitim öğretim yılı ders kitaplarında, Osmanlı Devleti’ne ve Türk tarihine ilişkin dikkat çekici değişiklikler yapıldı. Esad döneminde kullanılan ders kitaplarında Osmanlı yönetimi “işgal” kavramıyla anlatılırken, yeni kitaplarda bu dil yumuşatıldı ve Türkleri doğrudan hedef alan ifadeler metinlerden çıkarıldı.

Eğitim müfredatındaki değişiklikler, 19 Ekim 2026’da yayımlanan ve Suriye’nin yeni ders kitaplarını inceleyen IMPACT-se raporunda da ele alındı. Kuruluş, 1. sınıftan 12. sınıfa kadar kullanılan 130 ders kitabını inceleyerek yeni müfredatı Esad döneminde yayımlanan kitaplarla karşılaştırdı.

“BÜYÜK ARAP İSYANI” İFADESİ KALDIRILDI

Değişikliklerin en dikkat çekici örneklerinden biri, 1916-1918 yılları arasında Osmanlı Devleti’ne karşı gerçekleştirilen Arap İsyanı’nın ders kitaplarında ele alınış biçimi oldu.

Esad döneminde kullanılan 2017-2018 baskılı ders kitaplarında olay, “Büyük Arap İsyanı” olarak adlandırılıyor ve Şerif Hüseyin liderliğindeki hareketin amacının “Arap topraklarını Osmanlı işgalinden ve İttihatçı Türklerin yönetiminden kurtarmak” olduğu belirtiliyordu.

Yeni ders kitaplarında ise “Büyük Arap İsyanı” ifadesi kaldırılarak olay, “Hüseyin bin Ali’nin isyan hareketi” şeklinde tanımlandı. Hareketin amacı da “Arap topraklarını Osmanlı Devleti’nden koparmak” olarak ifade edildi.

“TÜRKLERİN HAKSIZLIKLARI” İFADESİ DE ÇIKARILDI

Değişiklik yalnızca isyanın adlandırılmasıyla sınırlı kalmadı. Eski ders kitaplarında Doğu’daki savaşın hedefi, “halkları Türklerin haksızlıklarından kurtarmak” şeklinde anlatılıyordu. Yeni baskıda ise bu ifade, “Osmanlıları bölgeden çıkarmak” biçiminde değiştirildi.

Böylece eski metinlerde doğrudan Türkleri hedef alan suçlayıcı söylem, yeni kitaplarda Osmanlı Devleti’ne karşı yürütülen siyasi ve askeri mücadele çerçevesine taşındı. Bu değişiklik, etnik kimliği merkeze alan anlatımın yerine devlet ve yönetim odaklı bir terminolojinin tercih edildiğini gösteriyor.

OSMANLI TARİHİNE YAKLAŞIM YENİDEN ŞEKİLLENİYOR

Yeni müfredatta dikkat çeken bir diğer değişiklik de “Osmanlı işgali” ifadesinin yerini daha farklı bir anlatımın alması oldu. Eski kitaplarda Osmanlı yönetimi, Arap topraklarını işgal eden bir güç olarak sunulurken yeni metinlerde Osmanlı Devleti’nin bölgedeki yönetimi ve bu yönetime karşı gelişen isyanlar öne çıkarılıyor.

IMPACT-se’nin incelemesi, değişikliklerin yalnızca Arap İsyanı başlığıyla sınırlı olmadığını da ortaya koyuyor. Raporda, Arapların milli uyanışı, Osmanlı yönetimine karşı bağımsızlık hareketleri ve bölgesel siyasi aktörlerin ders kitaplarında sunuluş biçimindeki farklılıklara dikkat çekiliyor. Yeni kitaplarda Hatay’ın Türkiye sınırları içinde gösterilmesi de raporda ele alınan değişiklikler arasında yer alıyor.

TARİH ANLATIMINDA YENİ DÖNEM

1916’da başlayan Arap İsyanı, Birinci Dünya Savaşı sırasında Şerif Hüseyin bin Ali liderliğinde Osmanlı Devleti’ne karşı gerçekleştirildi. İngiltere’nin de desteklediği hareket, savaş sonrasında bölgenin siyasi düzeninin şekillenmesinde etkili oldu. Ancak isyanın amaçları, İngiltere’nin bölgesel politikaları ve Arap halklarının tamamını temsil edip etmediği, tarihçiler tarafından farklı boyutlarıyla değerlendirilen konular arasında bulunuyor.

Suriye’deki yeni ders kitapları, bu tarihsel dönemin öğrencilere aktarılma biçiminin değiştiğini gösteriyor. Esad döneminde Türkleri doğrudan suçlayan ifadelerin çıkarılması ve Osmanlı yönetimine ilişkin terminolojinin yeniden düzenlenmesi, ülkenin geçmişini anlatırken kullandığı dilde belirgin bir farklılaşmaya işaret ediyor.

Bununla birlikte, değişikliklerin Türkiye ile Suriye arasında varılmış bir siyasi anlaşmanın sonucu olduğuna veya belirli bir diplomatik mutabakat doğrultusunda yapıldığına ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor. Şam yönetiminin müfredat değişikliklerine ilişkin resmî gerekçesi de ayrıca netleştirilmiş değil.

Kaynak: Mira Haber