Terk edilen petrol hattı, Hürmüz krizi sonucu yeniden gündemde!

Kuzey Irak’taki petrolü Akdeniz’e ulaştıracak ve onlarca yıldır atıl durumda bulunan tarihi Kerkük-Baniyas petrol boru hattı yeniden gündemde

Middle East Eye‘ın üst düzey Iraklı ve bölgesel kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Irak, Suriye ve ABD, yaklaşık 800 kilometrelik hattı yeniden faaliyete geçirmek için kritik bir anlaşmaya hazırlanıyor. Girişimin en dikkat çekici amacı ise yalnızca enerji ihracatını artırmak değil; aynı zamanda İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik baskısını kıracak yeni bir alternatif oluşturmak.

Habere göre boru hattının yeniden inşasına ilişkin anlaşmanın gelecek hafta Irak Başbakanı Ali el-Zaidi’nin Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump ile yapacağı görüşme sırasında duyurulması bekleniyor. Kaynaklar, Zaidi’nin Washington temaslarının ardından ABD’nin enerji merkezi olarak görülen Teksas eyaletine de ziyaret gerçekleştireceğini aktardı.

Anlaşmanın hazırlık sürecini ise Trump’ın Türkiye Büyükelçisi ve aynı zamanda Suriye ile Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack yürütüyor. Iraklı üst düzey bir yetkiliye göre Barrack ile Başbakan Zaidi arasında güçlü bir çalışma ilişkisi oluştu. Barrack’ın, bu projeyi yalnızca bir enerji yatırımı değil, ABD ile Levant bölgesi arasında geliştirilecek yeni ekonomik ortaklıkların sembolü olarak gördüğü belirtiliyor.

74 yıllık hat

Söz konusu petrol hattı ilk kez 1952 yılında Irak Petrol Şirketi tarafından inşa edildi ve günlük yaklaşık 300 bin varil taşıma kapasitesine sahipti. Hat, Kerkük’ten başlayarak Suriye’nin Akdeniz kıyısındaki Baniyas Limanı’na ulaşıyordu. Ancak 1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında Suriye’nin İran’ın yanında yer alması üzerine Bağdat yönetimi hattı kapattı. 2003’teki ABD işgalinin ardından ise altyapı büyük ölçüde tahrip edildi ve hat tamamen kullanılamaz hale geldi.

Bugün hattın yeniden devreye alınabilmesi için kapsamlı bir yeniden inşa sürecine ihtiyaç duyuluyor. Depolama tesislerinden pompa istasyonlarına, elektrik altyapısından boruların tamamına kadar sistemin büyük bölümünün yenilenmesi gerekiyor.

Bölgeden üst düzey bir yetkili, mevcut hattın büyük olasılıkla tamamen değiştirilmesinin gerekeceğini, projenin yaklaşık iki ila üç yıl süreceğini ve bu amaçla ABD’li şirketlerden oluşan bir konsorsiyumun şimdiden görevlendirildiğini söyledi. Bu durum, Washington’ın projeye verdiği stratejik önemin göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Irak ve Suriye, Beşşar Esed’in Aralık 2024’te Ahmed eş-Şara liderliğindeki silahlı gruplar tarafından devrilmesinin ardından hattın yeniden açılması konusunda ilk temasları gerçekleştirmişti. Ancak o dönemde yürütülen görüşmeler somut bir sonuca ulaşamamıştı.

Hürmüz Boğazı krizi devam ediyor

Projeye yeniden hız kazandıran gelişme ise İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisinin giderek daha kritik hale gelmesi oldu. ABD ile İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Tahran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü daha güçlü şekilde hissettirmesi, Irak’ı alternatif ihracat güzergâhları aramaya yöneltti. Savaş sırasında Irak, Suriye üzerinden tankerlerle sınırlı miktarda ham petrol sevkiyatı gerçekleştirdi ancak bunun büyük ölçekli ihracat için yeterli olmadığı görüldü.

Bağımsız Iraklı analist Sarhang Hamasaeed de bu değişime dikkat çekerek, “Irak artık Suriye’ye eskisinden tamamen farklı bakıyor. Savaştan önce yaklaşım şüpheciydi. Ancak yaşananlar, Irak’ın Suriye’ye ihtiyaç duyduğunu açık biçimde ortaya koydu.” değerlendirmesinde bulundu.

Kaynaklara göre Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani’nin de anlaşmanın imza töreni için ABD’ye gitmesi bekleniyor.

Irak hükümeti de bu süreçte önemli bir adım atarak ABD merkezli Capital TI ve Chevron ile Katarlı bir şirketin, Kerkük ve Enbar vilayetindeki Hadise petrol sahalarından Baniyas Limanı’na uzanacak yeni boru hattı projelerini incelemesine yönelik ön anlaşmayı onayladı.

Enerji güvenliği açısından bakıldığında Irak, Hürmüz Boğazı’na en bağımlı ülkelerden biri konumunda bulunuyor. Ülke, petrol ihracatının yaklaşık yüzde 95’ini bu dar su yolundan gerçekleştiriyor. İran’a yakın grupların Bağdat üzerindeki etkisine rağmen Irak, kriz dönemlerinde petrolünü güvenli biçimde dünya pazarlarına ulaştırmakta ciddi sıkıntılar yaşadı.

Enerji analiz şirketi Vortexa’nın verilerine göre Irak’ın deniz yoluyla gerçekleştirdiği petrol ihracatı mayıs ayında geçen yılın ortalamasının yalnızca yüzde 8’i seviyesinde kaldı. Petrol gelirlerinin devlet bütçesinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturduğu düşünüldüğünde, Kerkük-Baniyas hattının yeniden açılması yalnızca bir enerji projesi değil, Irak ekonomisinin geleceğini ve bölgedeki jeopolitik dengeleri doğrudan etkileyecek stratejik bir hamle olarak görülüyor.

Kaynak: Mira Haber, MEE