5 yıl önce Afganistan zaferi: Taliban, ABD’yi nasıl kovdu?

5 yıl önce Afganistan zaferi: Taliban, ABD'yi nasıl kovdu?

15 Ağustos 2021, Afganistan’da yalnızca bir hükümetin devrildiği tarih değil; ABD’nin yaklaşık 20 yıl önce başlattığı işgalin Taliban’ın Kabil’e yeniden girmesiyle tersine döndüğü gündü

2001’de Afganistan işgaliyle Taliban’ı “iktidardan uzaklaştıran” ABD, 20 yıl sonra Afganistan’dan çekilirken başkent Kabil’i Taliban’a bıraktı. Üstelik bu dönüş, aylar süren bir kuşatmayla değil, ülkenin büyük bölümünün yalnızca birkaç gün içinde çözülmesiyle gerçekleşti.

ABD Kongresi’nin araştırma servisine göre Taliban’ın 15 Ağustos’ta Kabil’e girmesi, ülke çapındaki son derece hızlı askeri ilerleyişin doruk noktasıydı.

Hikayenin başlangıcı 15 Ağustos 2021’den çok daha geriye gidiyordu. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD, El Kaide lideri Usame bin Ladin’in Taliban yönetimindeki Afganistan’da barındırılmasını gerekçe göstererek ülkeye müdahale etti. ABD öncülüğündeki güçler kısa sürede Taliban yönetimini devirdi.

Kabil’den çıkarılan Taliban’ın tamamen ortadan kaldırıldığı düşünülüyordu. Ancak örgüt ülkenin özellikle kırsal bölgelerinde varlığını korudu ve yıllar boyunca ABD, NATO ve Afgan hükümet güçlerine karşı savaşmaya devam etti.

ABD müzakereye girişti

Washington, Taliban’ı askeri olarak yenemediği yaklaşık iki on yılın ardından çözümü müzakere masasında aramaya başladı. 29 Şubat 2020’de ABD ile Taliban arasında Katar’ın başkenti Doha’da tarihi anlaşma imzalandı.

Anlaşma, ABD ve müttefiklerinin Afganistan’dan çekilmesinin önünü açıyordu.

ABD’nin verdiği temel taahhüt, tüm askeri güçlerini, müttefiklerini, özel güvenlik personelini, eğitmenleri ve danışmanları ülkeden çekmekti. Karşılığında Taliban, Afgan topraklarının ABD ve müttefiklerine karşı tehdit oluşturacak gruplar tarafından kullanılmasını engelleme taahhüdünde bulundu.

Ancak anlaşmanın dikkat çeken taraflarından biri, ABD destekli Afgan hükümetinin anlaşmanın doğrudan tarafı olmamasıydı. Washington ile Taliban arasındaki görüşmeler sürerken işgal destekli Kabil yönetimi sürecin dışında bırakılmıştı.

Anlaşma kapsamında Taliban tarafından tutulan 1.000 Afgan personel ile Afgan hükümetinin elindeki 5.000 Taliban tutuklusunun serbest bırakılması da gündeme geldi.

Trump döneminde başladı, Biden devam ettirdi

Donald Trump döneminde başlayan çekilme süreci Joe Biden döneminde de devam etti. Biden, Nisan 2021’de ABD’nin Afganistan’dan nihai çekilmesini açıklarken sürecin 1 Mayıs’ta başlayacağını ve 11 Eylül’e kadar tamamlanacağını duyurdu.

Daha sonra takvim yeniden hızlandırıldı ve son Amerikan askerleri 30 Ağustos’ta ülkeden ayrıldı.

ABD çekilirken Afgan ordusunun ayakta kalacağı düşünülüyordu. Washington yıllar boyunca Afgan güvenlik güçlerine milyarlarca dolar aktarmış, orduyu eğitmiş ve donatmıştı. Fakat kağıt üzerindeki güç ile sahadaki gerçeklik birbirinden çok farklıydı.

Afgan hükümeti içerisindeki siyasi bölünmeler, yolsuzluk, komuta problemleri ve güvenlik güçlerinin ABD’nin hava desteği, istihbaratı, lojistiği ve teknik kapasitesine bağımlılığı, sistemin dış destek kesildiğinde ne kadar kırılgan olduğunu ortaya çıkardı.

ABD Kongresi araştırmaları da Taliban’ın ilerlemesi karşısında Afgan hükümetinin zayıflamasında siyasi bölünmeler ve yaygın yolsuzluğun önemli rol oynadığını belirtiyor.

Taliban’ın art arda zaferleri

Son perde ise 6 Ağustos 2021’de açıldı.

Taliban, Nimruz vilayetinin başkenti Zaranj’ı ele geçirerek 2021 yazındaki büyük saldırısında ilk vilayet merkezini aldı. Ardından gelişmeler adeta zincirinden boşandı. Şehirler birbiri ardına Taliban’ın eline geçti. Kunduz, Talukan, Sar-i Pul, Şibirgan, Aybak, Pul-i Humri, Farah, Gazne, Herat, Kandahar, Leşkergah ve Mezar-ı Şerif gibi stratejik merkezler peş peşe düştü.

ABD Kongresi’nin değerlendirmesine göre Taliban’ın ilerleyişinin hızı hem Afganistan’da hem de ABD’de birçok kişiyi şaşkına çevirdi.

6 Ağustos’ta başlayan çöküş, 15 Ağustos’ta Kabil’e ulaştı.

14 Ağustos’ta Mezar-ı Şerif’in düşmesiyle Afgan hükümetinin ülkenin kuzeyindeki en önemli dayanaklarından biri ortadan kalktı. 15 Ağustos’ta ise doğudaki Celalabad da Taliban’ın kontrolüne geçti. Kabil artık ülkenin geri kalanından büyük ölçüde kopmuş durumdaydı.

Başkentte panik başladı

Diplomatlar ve yabancılar havalimanına yöneldi. Afgan siviller ise Taliban’ın yeniden kuracağı yönetimden duydukları endişeyle şehirden çıkmaya çalıştı. ABD Büyükelçiliği personelinin tahliyesi hızlandırıldı. Aynı gün Cumhurbaşkanı Eşref Gani ülkeyi terk etti. Afgan devletinin siyasi omurgası birkaç saat içerisinde çöktü.

Ve ardından 20 yıl önce yaşananın tam tersi gerçekleşti.

2001’de ABD’nin askeri operasyonlarıyla Kabil’den çıkarılan Taliban savaşçıları, 15 Ağustos 2021’de yeniden Kabil’e girdi.

Taliban güçleri başkentte ilerlerken büyük çaplı bir şehir savaşı yaşanmadı. Afgan güvenlik güçlerinin önemli bölümü mevzilerini terk etti. Devlet kurumları çöktü. Başkanlık sarayı Taliban’ın eline geçti.

Haberin Arka Planı

Böylece 2001’de iktidardan indirilen Taliban, yaklaşık 20 yıl sonra Afganistan‘ın başkentindeki başkanlık sarayında yeniden görüntülendi.

Bu görüntü, Afganistan savaşının belki de en çarpıcı sembolüydü: 2001’de Taliban’ı saraydan çıkaran ABD, 2021’de Afganistan’dan çekilirken sarayı Taliban’a bırakmıştı.

Afganlar, ABD uçağına akın etti

Üstelik ABD’nin çekilmesi yalnızca siyasi bir geri adım olarak kalmadı. Kabil Havalimanı’nda başlayan tahliye operasyonu tarihe geçen kaotik görüntülere sahne oldu. Binlerce Afgan havalimanına akın etti. Bazı insanlar hareket halindeki Amerikan askeri uçaklarına tutunmaya çalıştı.

Dünyaya yayılan görüntüler, ABD’nin onlarca yıl ayakta tutmaya çalıştığı Afgan devletinin ne kadar hızlı çöktüğünü gösterdi.

ABD’nin çekilmesi devam ederken güvenlik tehdidi de bitmedi. 26 Ağustos 2021’de Kabil Havalimanı çevresinde IŞİD’in Horasan yapılanması tarafından gerçekleştirilen saldırıda 13 ABD askeri ve çok sayıda Afgan hayatını kaybetti. Buna rağmen tahliye operasyonu sürdürüldü.

Son Amerikan askeri uçağı ise 30 Ağustos 2021’de Kabil’den havalandı. Böylece ABD’nin Afganistan’daki yaklaşık 20 yıllık askeri savaşı sona erdi. ABD Kongresi kayıtlarına göre son Amerikan C-17 uçağı 30 Ağustos’ta Kabil’den ayrıldı ve böylece ABD’nin tahliye ve askeri çekilme operasyonu tamamlandı.

ABD’nin 20 yıllık işgalinin bitişi

ABD, 2001’de Taliban’ı devirmek için Afganistan’a girdi. 2021’de Taliban yeniden iktidara geldiğinde ABD Afganistan’dan ayrıldı.

Washington’ın yaklaşık 20 yıl boyunca desteklediği Afgan hükümeti ise Amerikan askerlerinin tamamen çekilmesini beklemeden çöktü. ABD Kongresi’nin değerlendirmesinde, Afgan hükümetinin düşüşünün ve Taliban’ın zaferinin, yaklaşık yirmi yıl boyunca milyarlarca dolarlık ABD desteği alan bir siyasi sistemin başarısızlığını ortaya çıkardığı vurgulandı.

Taliban açısından 15 Ağustos yalnızca Kabil’in ele geçirilmesi değildi. 1996’da Kabil’i ele geçirerek kurduğu İslam Emirliği’nin 2001’de sona ermesinden 20 yıl sonra, aynı hareket yeniden başkentin hakimi olmuştu.

6 Ağustos’ta Zaranj’ın düşmesiyle başlayan büyük taarruz, 15 Ağustos’ta Kabil’in düşmesiyle sonuçlandı. Bir başka ifadeyle, Taliban’ın uzun yıllar süren isyan savaşı bir anda ülke çapında siyasi ve askeri çöküşe dönüştü.

15 Ağustos gecesi Başkanlık Sarayı’nda Taliban savaşçıları vardı.

Washington’da ise Afganistan’daki son Amerikan askerlerinin ülkeden çıkarılması için geri sayım sürüyordu.

20 yıl önce ABD’nin askeri gücüyle başlayan Afganistan işgali, 20 yıl sonra Taliban’ın aynı başkentte yeniden bayrak dikmesiyle sona erdi.

Kaynak: Mira Haber