39 yıl önce Hac faciası: İranlılar ile Suudilerin çatışması

31 Temmuz 1987 tarihindeki hac mevsimi, tarihteki en kanlı olaylardan birine sahne oldu

Suudi Arabistan’ın Mekke kentinde hac için bulunan İranlı Şiilerin düzenlediği yürüyüş sırasında yaşanan olaylar kısa sürede kontrolden çıktı. Güvenlik güçleri ile hacılar arasında başlayan arbede, büyük bir izdihama dönüşürken yüzlerce kişi hayatını kaybetti, yüzlercesi de yaralandı.

Olay, yalnızca hac tarihinin en ölümcül hadiselerinden biri olarak değil, aynı zamanda İran ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkileri uzun yıllar etkileyecek diplomatik bir kırılma noktası olarak tarihe geçti.

1979 İran Devrimi’nin ardından İran rejimi, hac ibadetinin Müslümanların ortak meselelerini gündeme taşıyan bir platform olması gerektiğini savunuyordu. Bu doğrultuda İranlı hacılar, her yıl hac sırasında “Müşriklerden Beri Olduğunu İlan Etme” adı verilen yürüyüşler düzenliyor; Filistin’e destek, ABD ve İsrail karşıtı sloganların yanı sıra dönemin uluslararası gelişmelerine ilişkin mesajlar veriyordu.

Suudi Arabistan ise haccın siyasi gösterilere sahne olmaması gerektiğini belirterek bu tür yürüyüşlere karşı çıkıyordu. İki ülke arasında yıllardır devam eden bu görüş ayrılığı, 31 Temmuz 1987’de yaşanan trajedinin zeminini hazırladı.

Tansiyon kısa sürede yükseldi

O gün öğle namazının ardından yaklaşık 100 bin ila 150 bin İranlı hacı planlanan yürüyüşe başladı. İlk bölüm büyük ölçüde sakin geçti. Ancak yürüyüşün sonlarına doğru güvenlik güçlerinin kortejin ilerleyeceği güzergâhın bir bölümünü kapatmasının ardından gerginlik tırmandı.

Kısa süre içinde taraflar arasında arbede yaşandı. Olayların nasıl başladığı ve ilk şiddetin kim tarafından uygulandığı konusunda tarafların açıklamaları birbirinden tamamen farklı oldu. Suudi Arabistan, göstericilerin taş, sopa ve çeşitli cisimlerle güvenlik güçlerine saldırdığını ve ölümlerin büyük bölümünün izdiham sonucu meydana geldiğini savundu.

İran ise güvenlik güçlerinin gerçek mermi kullandığını, çok sayıda İranlının da ateş açılması sonucu hayatını kaybettiğini öne sürdü. Bu iddialar konusunda bağımsız ve kesin bir uluslararası sonuca ulaşılamadı.

Yüzlerce ölü

Resmî Suudi verilerine göre olaylarda toplam 402 kişi yaşamını yitirdi. Bunların 275’i İranlı hacılar, 85’i Suudi güvenlik görevlileri ve siviller, 42’si ise farklı ülkelerden gelen hacılardı. Yaklaşık 649 kişi de yaralandı.

İran ise kendi vatandaşlarından ölen ve yaralananların sayısının resmî açıklamalardan daha yüksek olduğunu iddia etti.

Facianın ardından iki ülke arasındaki gerilim hızla tırmandı. İran’da geniş çaplı protestolar düzenlenirken Tahran’daki Suudi Arabistan Büyükelçiliği saldırıya uğradı ve iki Suudi diplomat hayatını kaybetti. Suudi Arabistan ise yaşananlardan İran yönetimini sorumlu tuttu.

Kriz, diplomatik ilişkilerin kesilmesine kadar uzandı. İranlı hacılar için ayrılan kota önemli ölçüde azaltılırken İran, 1988-1990 yılları arasında vatandaşlarının hac ibadetine gitmesini yasakladı. Taraflar ancak 1991 yılında yapılan anlaşmaların ardından ilişkileri yeniden tesis edebildi ve İranlı hacıların belirli kurallar çerçevesinde yeniden hacca gitmesine izin verildi.

Kaynak: Mira Haber